Overzicht verkiezingsprogramma’s 2025

• Voor de arbeidsmarkt “hanteren we als uitgangspunt dat vaste arbeidscontracten minder vast worden en flexibele arbeidscontracten minder flexibel worden. Op dit moment is het voor veel kleinere bedrijven moeilijk en risicovol om mensen in vaste dienst te nemen. Dit willen we veranderen, wat volgens on in de huidige arbeidsmarkt ook goed mogelijk is.”
• Onder dit ‘risiciol in vaste dienst nemen’ valt ook het terugbrengen van loondoorbetaling bij ziekte: ‘BBB wil de verplichting voor kleinere werkgevers om bij ziekte twee jaar lang loon door te betalen terugbrengen naar één jaar.’ 
• Het MKB en kleine zelfstandigen zijn volgens de BBB ‘de ruggengraat van de Nederlandse economie’, en wil deze sector verlichten van de huidige ‘onzinnige regels’ en streeft naar een ‘eerlijke behandeling’. Lokale, regionale en jonge ondernemers moeten worden gesteund en gestimuleerd (o.a. met een Nationale Investeringbank).

• De overheid neemt belemmeringen weg voor gedeeld werkgeverschap zodat werknemers makkelijk een baan bij meerdere werkgevers kunnen hebben, ook in verschillende sectoren, zoals bijvoorbeeld hybride docentschap. We maken samen met vakbonden en werkgevers het cao-stelsel aantrekkelijker, ook voor nieuwe sectoren zodat er meer werknemers onder een cao vallen. Waar nodig passen we het huidige cao-stelsel aan om innovatie te stimuleren 

• De negatieve uitwassen van onze flexibel arbeidsmarkt pakken we aan. Zoals de doorgeschoten flexibilisering in de vorm van een cultuur van uitbesteden en tijdelijke contracten. 

• We versoepelen het ontslagrecht voor het MKB en verkorten de doorbetalingsverplichting bij ziekte naar één jaar, zodat ondernemers weer mensen durven aan te nemen.
• We verbeteren de arbeidsvoorwaarden en CAO’s in (academische) ziekenhuizen, zodat de zorg weer aantrekkelijk wordt voor personeel. 

• We belonen werkgevers die mensen in vaste dienst nemen; werkgevers die dat niet doen, gaan meer betalen. De overheid neemt mensen weer zelf in dienst in plaats van onnodig taken uit te besteden. We maken een einde aan nuluren- en oproepcontracten. Er blijven drie contractvormen over:

1. Werknemer: het uitgangspunt is dat je gewoon in loondienst bent bij je werkgever met een vast of tijdelijk contract. 
2. Uitzendkracht: tijdelijk werk dat niet of moeilijk te voorspellen is of werk dat ontstaat bij uitval door ziekte kan een werkgever invullen met uitzendkrachten.
3. Zzp’er: voor werk dat geen onderdeel is van de organisatie, werk dat niet behoort tot de reguliere werkzaamheden van een organisatie, of werk dat wel behoort tot de reguliere bedrijfsactiviteiten maar waarvoor bijzondere kennis nodig is kunnen zzp’ers een waardevolle aanvulling zijn. Juist in een veranderende arbeidsmarkt is dit belangrijker dan ooit.  ​​​​​​

• We willen dat zoveel mogelijk werknemers onder een cao vallen die goede arbeidsvoorwaarden garandeert. We accepteren niet dat bedrijven zich buiten de cao van een branche plaatsen. Om de positie van onafhankelijke vakbonden te versterken mogen werkgevers geen afspraken maken met zogenaamde gele vakbonden, en we regelen dat vakbonden toegang hebben tot de werkvloer. 

• Werkgevers die personeel willen aannemen en mensen aan het werk willen zetten schrikken terug van hoge lasten en regeldruk. Zij moeten juist gestimuleerd worden om personeel aan te nemen; dit doet JA21 door de regeldruk te verlagen, geen nieuwe regels te introduceren en de lasten voor het bedrijfsleven niet te verhogen.   JA21 pleit daarom ook voor het moderniseren en het vergroten van flexibiliteit op de arbeidsmarkt. Ongebreidelde arbeidsmigratie is geen structurele oplossing en levert bovendien extra druk op de huizenmarkt. Werken weer laten lonen met een sterk vereenvoudigd stelsel van toelagen, dat niet primair inkomensafhankelijk is en waarmee de marginale druk fors omlaag gaat Werkgevers stimuleren personeel aan te nemen.
• JA21 wil kortere loondoorbetaling bij ziekte, snellere re-integratie, en hervorming van het systeem dat nu werkgevers afschrikt om vaste contracten te geven. 
• Ontslagrecht versoepelen zodat de drempel voor werkgevers om personeel aan te nemen verlaagd wordt.

• Het moet aantrekkelijker worden voor kleine werkgevers om mensen in vaste dienst te nemen. We willen daarom minder administratieve lasten voor mkb’ers, onder meer door bestaande prikkels tegen het licht te houden en bij nieuwe wetgeving een mkb-uitvoeringstoets in te voeren 
• De voor werkgevers verplichte loondoorbetaling bij ziekte gaat voor kleine bedrijven naar één jaar. De eenvoudigste route naar bestaanszekerheid is een betaalde baan. 
• We streven naar een economie en een arbeidsmarkt waaraan iedereen naar vermogen bijdraagt. Daar past geen tweedeling bij tussen goed verzekerde mensen met een vast arbeidscontract en een schil van onderverzekerde flexibele arbeidskrachten zonder perspectief. Te lang zijn de nadelen van de flexibele arbeidsmarkt afgewenteld op kwetsbare werknemers met minder inkomsten en weinig bescherming. Nieuw Sociaal Contract steunt daarom het wetsvoorstel ‘meer zekerheid flexwerkers’. 

• De standaard werkweek wordt 32 uur. Zo ontstaat ruimte voor mantelzorg, vrijwilligerswerk en een betere balans tussen betaald werk en andere bezigheden.

• Een werkoffensief moet ervoor zorgen dat mensen die in deze krappe arbeidsmarkt aan de kant zitten weer aan het werk gaan. Voor hen die niet (meer) kunnen werken, dienen er voldoende beschutte werkplekken te zijn. 
• De verplichte loondoorbetaling bij ziek te wordt in een eerste stap verkort van twee naar anderhalf jaar. 
• Het vaste contract wordt aantrekkelijker gemaakt, onder andere door werkgever slasten te verlichten en meer ruimte te bieden voor tussenvormen. 

• Een investeringbank voor het mkb. Met een Nationale Investeringsbank voor het mkb kunnen kleine en startende bedrijven, evenals bedrijven die hun succesvolle diensten willen opschalen gemakkelijker lenen.
• De SP wil dat er structurele maatregelen worden genomen om kleine ondernemers te ondersteunen.
• Langdurige ziekte is voor een werknemer een persoonlijk drama en zij verdienen alle steun en medeleven. Tegelijkertijd is het voor kleine ondernemers lastig om lange tijd zonder deze vakkracht te zitten en de financiële lasten hiervan te dragen. Daarom zorgen we ervoor dat kleine bedrijven minder lang het loon door hoeven te betalen bij ziekte, zonder dat de werknemer zijn rechten verliest. Het tweede ziektejaar bij kleine werkgevers betalen we gezamenlijk uit premiegeld via het UWV.
• De huurbescherming van zelfstandigen wordt verbeterd. De rechten voor winkeliers in een huurpand worden in de wet versterkt. Dit moet leiden tot een goede schadevergoedingsregeling en betere huurbescherming. De rechter wordt voortaan bevoegd om ook het belang van de huurder mee te wegen.

• Het moet aantrekkelijker worden voor bedrijven om personeel mee te laten delen de winst van bedrijf. 
• Versimpelen afspraken rondom ruimere werkkostenregelening
• Een revolutie op de arbeidsmarkt en in de sociale zekerheid: Veel onderdelen van onze sociale zekerheid en ons arbeidsrecht zijn al decennia oud. De kleinste details zijn vastgelegd in wantrouwende bureaucratische regeltjes. Je moet als ondernemers een extra studie volgen om werkgever te kunnen worden. Cao’s zijn niet zelden meer dan tientallen pagina’s. En onenigheid wordt niet onderling opgelost maar eindigt door overregulering vaak in de rechtbank. Als we ook in de toekomst nog een welvarende en groeiende economie willen zijn, zullen we stappen moeten zetten om dit te hervormen. De VVD wil een totale deregulering van de arbeidsmarkt en sociale zekerheid. Werkgevers en werknemers moeten vertrouwen krijgen. De hervormingen moeten gericht zijn op werken meer lonend maken, mensen aan een baan helpen en nieuwe zekerheid creëren. Dat betekent een nieuw belastingstelsel, zorgen dat de sociale zekerheid meer activerend wordt, langer doorwerken en het arbeidsrecht hervormen. We zetten het mes in bureaucratische regels, moderniseren de werkloosheidswet door hem meer activerend te maken en geven meer ruimte voor maatwerk in cao’s, door de transitievergoeding niet langer verplicht te stellen. Zo zorgen we ervoor dat het makkelijker wordt om mensen in dienst te nemen, dat mensen sneller een baan vinden en dat er ruimte is voor afspraken die passen bij het bedrijf en de werknemer. 
• Verkorting van de tweejarige doorbetaling door (kleine) werkgevers bij ziekte werknemer. 

• Rondom kennismigratie / kenniswerkers staat BBB open, mits het gericht en ‘doelmatig’ is]; “Voor sommige sectoren, zoals de bouw, techniek, zorg en horeca, zijn arbeidsmigranten noodzakelijk. Binnenlandse arbeid en migratie binnen de EU volstaan daarvoor niet altijd. BBB wil daarom een zorgvuldig, selectief en circulair arbeidsmigratiebeleid van buiten de EU, gericht op vakmensen met aantoonbare economische en maatschappelijke meerwaarde; van verpleegkundigen tot elektriciens en van lassers tot gespecialiseerde koks. Ambacht en praktisch vakmanschap verdienen net zoveel erkenning als academische kennis.” 
• De huidige fiscale regeling voor kenniswerkers/ migranten werkt goed en kan in stand worden gehouden.

• De vraag naar arbeidsmigranten die laagbetaald werk doen willen we sterk verminderen. De overheid maakt bindende afspraken met sectoren om te werken aan arbeidsbesparende innovaties en verbetering van de arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden. Stok achter de deur is een sectoraal verbod op uitzendkrachten. Daarbij krijgen gemeenten meer mogelijkheden om eisen te stellen aan de huisvesting van arbeidsmigranten.
• Er leven tienduizenden kinderen van arbeidsmigranten in Nederland, die zich in een kwetsbare positie bevinden en vaak van school wisselen. Toegang tot een vaste school wordt onderdeel van de bedrijfseffectrapportage. Voorschoolse educatie wordt, net als voor kinderen van statushouders, verplicht. De kosten worden gedragen door de werkgever.
• Schijnconstructies met uitzendbureaus in andere EU-landen zorgen voor misstanden met niet-Europese arbeidsmigranten, de zogeheten derdelanders. Op Europees niveau zetten we vol in op verduidelijking van de regels en handhaving om dit soort schijnconstructies tegen te gaan. We versterken het mandaat van de Europese Arbeidsinspectie.

• Arbeidsmigratie in te veel gevallen behandeld als stukgoed, waarbij zij door de koppeling van bed en baan kwetsbaar zijn voor dakloosheid. Sectoren die geen verbetering laten zien in hoe ze met mensen omgaan (zoals de vleessector), krijgen een uitzendverbod opgelegd.
• Er wordt streng toegezien op de naleving van het nieuwe toelatingsstelsel voor de uitzendbranche. Na inwerkingtreding van het wetsvoorstel wordt de uitzendsector eindelijk gereguleerd. Het is nu te makkelijk om met een uitzendbureau veel geld te verdienen ten koste van de werk- en woonsituatie van kwetsbare werknemers, vaak arbeidsmigranten.
• Er zijn Europese afspraken nodig over vestigingseisen voor ondernemingen om brievenbusfirma’s te voorkomen. Ook moeten er afspraken komen over doordetachering van niet-EU burgers die hier via landen als Litouwen of Roemenië komen werken. 

• We doen grote investeringen in digitalisering en innovatie. We helpen sectoren met middelen en expertise om in te zetten op innovatie. Een voorbeeld is de verlengde inzet op het innovatieprogramma voor robotisering in de landbouw, om zo ook verduurzaming in de sector te bevorderen.
• Er komen bindende afspraken met de logistieke sector over het terugdringen van arbeid en het opschalen van automatisering. In ruil daarvoor wordt gekeken naar wat de sector van de overheid verlangt aan randvoorwaarden en ondersteuning. 
• We maken scherpe keuzes over welke mensen nu nodig zijn voor Nederland. Dit betekent dat we kiezen voor vakkrachten en kenniswerkers die tijdelijk kunnen helpen om tekorten op te lossen en kennis en ervaring die Nederland mist aan te vullen. Dit kan door aan te sluiten bij de Europese Talentpool die de Europese Commissie heeft opgezet. Ook zijn er kansen om bedrijven meer mogelijkheden te bieden om werknemers uit grensregio’s aan te trekken, bijvoorbeeld door het EU-breed erkennen van (mbo-)diploma’s.
• Regels staan soms in de weg om net over de grens te werken. We halen belemmeringen in de fiscaliteit en sociale zekerheid voor werkgever en werknemer weg. Een nationale adviesraad gaat jaarlijks aanbevelingen doen over het aantal mensen dat in welke sectoren nodig is.
• Tot slot zetten we in op verschillende pilots om een regeling voor vakkrachten in tekortsectoren te testen. 
• Op dit moment lenen uitzendbureaus uitzendkrachten vaak uit aan andere uitzendbureaus. Dit doorlenen zorgt ervoor dat het voor de werknemer vaak niet duidelijk is welke cao afspraken voor hen gelden. Door de ondoorzichtige constructie is het bovendien erg lastig om als werknemer je recht te halen bij de rechter. Daarnaast maakt doorlenen het gebruikelijker om arbeidskracht over grenzen heen in te zetten, wat complexiteit en het ontduiken van werkgeversverplichtingen in de hand werkt. Dit doorlenen van uitzendarbeid wordt verboden. 
• Voor het grootste gedeelte ligt de verantwoordelijkheid voor het voorkomen van misstanden en uitbuiting bij de werkgevers van arbeidsmigranten zelf. We verhogen de boetes op terrein van eerlijk werk en versterken het instrumentarium van de Arbeidsinspectie. D66 wil dat werkgevers meer verantwoordelijkheid nemen voor de huisvesting van arbeidsmigranten.  We verkennen hiervoor verschillende opties voor nieuwe wetgeving, bijvoorbeeld een verplichte bijdrage van werkgevers aan een Volkshuisvestingfonds of een verplichting tot huisvesting bij het aannemen van een arbeidsmigrant. 
• Een prettige en volwaardige deelname aan de samenleving door arbeidsmigranten is een win-win situatie, zeker omdat veel arbeidsmigranten in de praktijk vaak langer in Nederland verblijven. Hier horen middelen voor goed onderwijs bij. We zorgen dat de onderwijsbekostiging voor kinderen van arbeidsmigranten op gelijk niveau wordt gebracht met dat van kinderen van asielmigratie. 

• We introduceren een streng gereguleerd Green-Card-model voor tijdelijke werkvergunningen, zodat alleen economisch waardevolle migranten – die cultureel compatibel zijn – tijdelijk kunnen bijdragen zonder uitzicht op naturalisatie.
• Arbeidsmigratie overbodig maken. We leiden meer Nederlandse jongeren op tot vakmensen, zodat tekorten in bouw en techniek worden opgelost en geld in Nederland blijft. 

•  Alleen werkgevers die een volwaardig loon betalen en personeel humaan behandelen hebben een plek in de Nederlandse economie. We stoppen met regelingen, zoals de landbouwvrijstelling, die laagbetaalde arbeid subsidiëren, en verbieden schimmige constructies die tot uitbuiting leiden. Zie hoofdstuk
• We maken regels tegen uitbuiting van arbeidsmigranten en gaan uit van hetzelfde loon in hetzelfde land. We hebben speciaal oog voor het mkb en versterken hun financieringsmogelijkheden.
• Wij sturen op minder arbeidsmigratie. Bedrijven die alleen kunnen bestaan dankzij laagbetaald werk en uitbuiting hebben in Nederland niets te zoeken. 
• Een gematigde bevolkingsgroei kan alleen als we ons richten op de toenemende vraag naar arbeidsmigratie. We blijven arbeidsmigratie voor werkgevers die bijdragen aan onze brede welvaart mogelijk maken, maar roepen werkgevers die dat niet doen een halt toe. Voor bedrijvigheid die alleen kan bestaan bij de gratie van laagbetaald, slecht werk en uitbuiting van mensen is in Nederland geen plek. 
• Minder laagbetaalde arbeidsmigratie. Er worden jaarlijks steeds meer arbeidsmigranten naar Nederland gehaald. Twee derde van hen is afkomstig uit de EU. Zij hebben vaak laagbetaalde banen. De kosten en baten van arbeidsmigratie zijn niet eerlijk verdeeld. De voordelen liggen vooral bij werkgevers en de kosten bij de samenleving en de arbeidsmigrant. Zo worden te veel huizen verkamerd voor arbeidsmigranten, worden arbeidsmigranten uitgebuit, met slecht werk, en ondervinden buurtbewoners overlast van overbewoning en dakloze migranten. 
• Sturen op de economie. Het sturen op arbeidsmigratie begint bij de vraag welk soort bedrijvigheid we willen in Nederland. Bedrijvigheid die alleen kan bestaan bij de gratie van laagbetaald, slecht werk en uitbuiting moet innoveren of verdwijnen. Arbeidsmigratie is nu vooral een verdienmodel voor werkgevers in laagproductieve en vervuilende exportsectoren zoals de logistiek, (glas)tuinbouw, de vleessector en metaalindustrie. Wij willen de economie zo inrichten dat de vraag naar arbeidsmigratie in laagbetaalde banen afneemt. 
• Soms is arbeidsmigratie nodig om een personeelsvraag in belangrijke sectoren op te vullen, zoals de bouw, zorg en de energietransitie. Wij faciliteren dit waar nodig en moedigen deze werkgevers aan om gebruik te maken van de bestaande mogelijkheden om vakkrachten tijdelijk in Nederland te laten werken. We scherpen de kennismigrantenregeling voor arbeidsmigranten buiten de EU aan. De belastingkorting voor kennismigranten, de expatregeling, bouwen we af. 
• Onrechtvaardige fiscale voordelen voor sectoren schaffen we af, ook voor sectoren met veel arbeidsmigranten. Sommige sectoren met veel arbeidsmigranten doen ook een groot beroep op de schaarse ruimte in Nederland en zijn vervuilend. Bedrijven gaan betalen voor deze negatieve maatschappelijke effecten. Dat leidt tot minder arbeidsmigratie en is goed voor het milieu. 
• Arbeidsmigranten werken vaak op basis van een uitzendcontract, terwijl ze structureel werk doen. Om betere arbeidsomstandigheden te creëren en de vraag naar arbeidsmigranten te ontmoedigen, verhogen we het wettelijk minimumloon en beperken we de flexibiliteit van uitzendcontracten. 
• Ook verbieden we het ‘doorlenen’ van uitzendkrachten, verplichten we 85% van de mensen in vaste dienst te nemen, hanteren we strengere eisen rondom nachtwerk en schaffen we de economische prikkels voor werkgevers af, zoals de ETK-regeling. 
• Veel arbeidsmigranten van buiten de EU (derdelanders) worden nu via grenslanden als Portugal en Litouwen doorgedetacheerd naar Nederland, zonder een dag in deze landen te hebben gewerkt. We willen deze route inperken door deze detachering onder een bepaalde inkomensgrens of met een uitzendcontract te verbieden. 
• Er komt zo snel mogelijk een vergunningsplicht voor uitzendbureaus. Uitzendbureaus die arbeidsmigranten uitbuiten of uitzendkrachten inzetten onder illegale arbeidsomstandigheden verliezen hun vergunning. We willen dat arbeidsmigranten in de sectoren met veel misstanden rechtstreeks in dienst genomen worden, zonder tussenkomst van een uitzendbureau.
• Er komt een uitzendverbod in de vleessector.
• Werkgevers zijn verantwoordelijk voor de mensen die ze van ver halen om in Nederland te werken. Dit gaat verder dan alleen de omstandigheden op de werkvloer. Daarom gaan werkgevers verplicht meebetalen aan huisvesting en onderwijs, zoals taalles, ook voor meekomende gezinsmigranten. 

• Gereguleerde arbeidsmigratie is in het belang van Nederland, maar de niet-gereguleerde vorm waarin deze migratie nu massaal plaatsvindt, leidt tot grote problemen. Niet alleen in de oude stadswijken, maar ook op onze arbeidsmarkt. Nederlandse werknemers worden uit de markt gedrukt door oneerlijke concurrentie, het aantal Nederlanders dat wordt opgeleid voor een technisch beroep blijft achter en hele bedrijfstakken lijken uitsluitend nog te bestaan bij de gratie van grootschalige, laaggeschoolde arbeidsmigratie waarvan de negatieve gevolgen op het bordje van de samenleving belanden. Meer ruimte binnen EU-verband om arbeidsmigratie uit andere lidstaten te reguleren op basis van vraag en aanbod per sector. Lidstaten moeten afspraken kunnen maken over tijdelijke beperkingen en gerichte regulering, zodat arbeidsmigratie beter aansluit op de arbeidsmarkt. 
• Geen laaggeschoolde arbeidsmigratie van buiten de EU. 
• Arbeidsmigratie niet als ‘ruilmiddel’ inzetten voor het terugnemen van onderdanen door landen buiten de EU, zoals Marokko. Voorkomen dat arbeids- en asielmigratie vermengd raken: het hebben van een baan mag niet (alsnog) leiden tot het verkrijgen van een asielstatus. 
• Hoogopgeleide kennismigranten met economische en maatschappelijke meerwaarde voor Nederland welkom heten. Strenge handhaving van inschrijvingsplicht bij gemeenten. 
• Woonmistanden en uitbuiting hard aanpakken: streng controleren en handhaven op overbewoning, aanpakken malafide verhuurders en uitzendbureaus, invoering verhuurdersvergunningen, huisvesting zoveel mogelijk op terrein van de werkgever in plaats van in woonwijken en recreatieparken. 
• Gedwongen terugkeer van EU-ingezetenen (in de praktijk vaak EU-arbeidsmigranten) die overlast veroorzaken of een gevaar voor de openbare orde zijn, makkelijker maken: het huidige benodigde aantal registraties om dossiers aan de IND te kunnen overdragen terugdringen, scherpe afspraken met landen van herkomst over terugkeer. 
• Illegale arbeid bestrijden: hogere boetes en strengere handhaving op het tewerkstellen van illegalen, met terugwerkende kracht innen van belastingen en premies van illegale arbeiders en werkgevers. 
• Een rem zetten op ongerichte arbeidsmigratie. We steunen arbeidsmigratie alleen waar écht tekorten zijn en waar goede huisvesting en naleving gegarandeerd zijn. 

• Minder arbeidsmigratie. We pakken misstanden en uitbuiting streng aan. Onderbetaalde arbeidsmigranten (zoals in delen van de vleessector) mogen geen verdienmodel zijn. 
• Voor arbeidsmigratie betekent dit dat we strengere eisen moeten stellen aan uitzendbureaus, zodat zij geen misbruik kunnen maken van buitenlandse arbeidskrachten. Arbeidsmigratie moet passen bij wat Nederland op de lange termijn nodig heeft. Dat betekent: eerlijk durven zijn over welke sectoren toekomstbestendig zijn. 
• Een sector die alleen overeind blijft dankzij lage lonen en slechte werkomstandigheden – zoals delen van de vleessector – is dat niet Aanpak arbeidsmigratie door misstanden en uitbuiting tegen te gaan. Afscheid nemen van het verdienmodel laagbetaalde arbeid door een werkgeversheffing.
• Het moet minder aantrekkelijk worden voor bedrijven om op grote schaal goedkope arbeidsmigranten hierheen te halen, die vaak onder slechte omstandigheden wonen en werken. De lasten van dit verdienmodel (overlast, beslag op voorzieningen en woonruimte) worden te veel op de samenleving afgewenteld.
• We schaffen de mogelijkheid voor werkgevers af om een percentage (25%) van het minimumloon van arbeidsmigranten voor huisvesting in te houden. Arbeidsmigranten moeten voordat zij met werken beginnen, ingeschreven staan in de basisadministratie. Daarvoor is de werkgever verantwoordelijk. 
• We willen duidelijke regels voor de uitzendsector en een harde aanpak van malafide uitzendconstructies. Met het wetsvoorstel toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (Wtta) zetten we een belangrijke stap om dit te bereiken. Ook vinden we dat vanwege de grove misstanden een uitzendverbod moet komen in de vleessector. 
• Ook de schoonmaak-, transport- en teeltsector vereisen aandacht om schendingen van arbeidswetten te voorkomen. Als in die sectoren de misstanden niet opgelost worden, zal ook daar een uitzendverbod gaan gelden. 
• Onder bepaalde omstandigheden moeten lidstaten weer de mogelijkheid krijgen om de instroom van arbeidsmigranten te reguleren, waarbij een EU-quotum voor bepaalde sectoren een optie is. Voor toelating van arbeidsmigranten van buiten de EU gaat een arbeidsmarkttoets gelden. Ze mogen alleen hier komen als er binnen de EU niemand te vinden is. 
• De weg naar een toekomstbestendige en eerlijke arbeidsmarkt is gewezen door de commissie Regulering  van Werk (2020). We beschouwen deze adviezen als de basis voor een nieuw sociaal contract tussen  werkgevers, werknemers en zelfstandigen. Dit betekent dat normale dienstverbanden de norm worden. Uitzendarbeid is uitsluitend om ‘piekte en ziekte’ op te vangen en zelfstandigen krijgen duidelijkheid over de kaders waarbinnen zij kunnen ondernemen. De fiscale en sociale behandeling van werknemers,  uitzendkrachten en zelfstandigen wordt zo veel mogelijk gelijkgetrokken, zodat uitzendbureaus en zelfstandigen niet met werknemers concurreren op arbeidsvoorwaarden. 
• Het ontslagrecht wordt toekomstbestendig en rechtszekerheid geborgd voor werkenden en werkgevers. 
• Schijnzelfstandigheid en oneerlijke concurrentie moet worden bestreden. In de wet wordt verankerd dat bij zelfstandigen die werken met een uurtarief onder € 36,- sprake is van een rechtsvermoeden van werknemerschap. Op deze manier gaan we schijnzelfstandigheid onder kwetsbare zelfstandigen tegen.

• De meeste arbeidsmigratie, namelijk die uit Midden- en Oost-Europa, heeft vooral bijgedragen aan de groei van een lage lonen economie voor de slachthuizen, glastuinbouw, bouw en industrie. Daar hebben de bedrijven in die sectoren baat bij, maar de ruim 800.000 arbeidsmigranten hebben het nakijken. Gelijk loon en gelijke rechten voor gelijk werk wordt de norm.
• Uitzendbureaus moeten gecertificeerd worden om arbeidsmigranten naar Nederland te halen. Als misstanden worden gesignaleerd wordt de certificering ingetrokken. Bedrijven die gebruikmaken van niet-gecertificeerde uitzendbureaus krijgen een boete. 
• De expatregeling en andere fiscale voordelen waarmee bedrijven buitenlandse werknemers aantrekken, schaffen we af. 
• Arbeidsmigranten krijgen betere bescherming tegen uitbuiting, waaronder het recht op een eigen slaapkamer en fatsoenlijke huisvesting. Het is niet langer toegestaan dat commerciële bedrijven zowel werkgever als huisbaas zijn van arbeidsmigranten. 

• We onderzoeken de herinvoering van tewerkstellingsvergunningen voor werknemers uit andere EU-landen, zoals die nu bestaat voor arbeidskrachten van buiten de EU. Malafide detachering via Duitsland of Polen van arbeidsmigranten van buiten de EU staan we niet meer toe. Nederland zet zich hier ook op Europees niveau voor in.

• Slachthuizen behoren tot de grootste uitbuiters van kwetsbare arbeidsmigranten van Nederland. Jarenlange beloftes om de structurele uitbuiting aan te pakken hebben niet tot verbetering geleid. Er komt daarom een verbod op uitzendkrachten in de vleesverwerkende industrie en andere sectoren met hoog risico op uitbuiting van arbeidsmigranten. 

• Voor arbeidsmigratie van buiten de EU, en ook studiemigratie, gaan strikte voor waarden en quota gelden om overbelasting en uitbuiting tegen te gaan. 
• Ondernemers worden verantwoordelijk gehouden voor werknemers die zij hier heen halen, onder meer ten aanzien van huisvesting of het leren van de taal.  
• Boetes voor uitbuiting van arbeidskrachten worden verhoogd en verkeerde fiscale prikkels die arbeidsmigratie stimuleren, verdwijnen. 
• Een EU-bovengrens limiteert het aantal arbeidsmigranten dat jaarlijks de EU binnen komt. 
• De EU-regels voor detachering vanuit andere lidstaten moeten ertoe leiden dat de loonkosten in het werkland gelijk zijn voor alle werknemers in een bepaalde sector. 
• Nederland stemt niet in met het EU-plan de poorten te openen en een Tinder voor arbeidsmigranten op te zetten. Overkomst van arbeidsmigranten uit Afrikaanse en Aziatische landen is overbodig gelet op het aantal EU-werklozen. 

• We zijn een doorvoerland geworden van producten met beperkte toegevoegde waarde die vooral werk opleveren voor goedkope arbeidsmigranten die we hier naartoe moeten halen om het werk te doen.
• Arbeidsmigratie is moderne slavernij. Er zijn 800 duizend tot 1,2 miljoen arbeidsmigranten in Nederland. Het exacte aantal weet niemand. Ze worden hierheen gehaald door bedrijven en uitgebuit en afgedankt als ze niet meer nodig zijn. Een steeds groter deel van de dak- en thuislozen in Nederland is arbeidsmigrant. En de druk op onze buurten en sociale voorzieningen en de woningnood zijn al hoog door decennia aan neoliberale bezuinigingen. Daarom worden de voorstellen van de commissie Roemer per direct doorgevoerd en ook de aantallen arbeidsmigranten fors teruggeschroefd. Arbeidsmigratie is op termijn onhoudbaar.
• Arbeidsmigratie is een goedkoop verdienmodel. Door flexibel contracten worden arbeidsmigranten snel vervangen en blijven zij in lage loonschalen. Ook belastingvoordelen houden het loon laag. Daarbovenop mogen werkgevers in Nederland 25 procent van het minimumloon inhouden voor huisvesting. De sectoren waarin deze arbeidsmigranten werken, zoals in de distributie en slachterijen, kunnen enkel groeien door lage lonen. We moeten ons serieus afvragen of dit soort sectoren, van met name laagbetaald productiewerk tegen slechte arbeidsvoorwaarden, wel genoeg bijdragen aan onze maatschappij om de grote druk op voorzieningen te rechtvaardigen. Arbeidstekorten lossen we op door mensen te begeleiden naar de sectoren waar de samenleving als geheel het meest baat bij heeft.
• De vele misstanden rondom slechte beloning, slechte werkomstandigheden en geen of vreselijk slechte huisvesting zijn een teken van foute bedrijfsvoering. We gaan arbeidsmigranten beschermen tegen werkgevers door niet langer toe te staan dat die ook hun huisbaas zijn. De Arbeidsinspectie moet uitgebreid worden. Dit verhoogt de pakkans voor malafid bedrijven en uitzendbureaus. Bij misstanden sluiten we bedrijven of uitzendbureaus.

• Arbeidsmigranten komen te vaak in benarde posities terecht en worden vaak uitgebuit. Handhaving moet zich richten op sectoren waar veel migranten werkzaam zijn, zoals slachthuizen en de glastuinbouw.
• In Nederland is er een wildgroei aan uitzendbureaus. Uitzendbureaus zijn helaas met regelmaat medeplichtig aan uitbuiting van arbeidsmigranten. We zijn voorstander van aanvullende verplichte certificering van deze bureaus waarbij processen zoals loonbetaling, klachtafhandeling, administratie en huisvesting van arbeidsmigranten worden beoordeeld. Dit zorgt voor structurele controle in plaats van eenmalig bij de start. 

• De VVD wil dat elke statushouder direct bij het krijgen van huisvesting een leerwerkplek of startbaan krijgt aangeboden en accepteert, in plaats van direct een uitkering. Professionele gegevens worden geanonimiseerd gedeeld met werkcentra en uitzendbureaus, zodat zij actief kunnen matchen op vacatures in tekortsectoren zoals zorg, bouw en techniek. Wie meer dan één keer passend werk weigert, moet gekort worden op de uitkering. Werkgevers die statushouders aannemen krijgen ondersteuning. 
• Selectiever zijn op arbeidsmigratie: Arbeidsmigratie is essentieel om de hoogwaardige Nederlandse economie in stand te houden en levert ons veel welvaart en groei op. Goed georganiseerde kennismigratie kan bijdragen als we Nederland innovatief willen houden. Tegelijkertijd veroorzaakt arbeidsmigratie ook veel problemen.  Daarom willen wij dat er strengere maatregelen worden genomen om juist die arbeidsmigranten naar Nederland te laten komen, waar de hele samenleving wat aan heeft. Dit betekent ook dat sommige arbeidsmigranten niet meer welkom zijn. Om de afhankelijkheid van arbeidsmigratie zoveel mogelijk te beperken moet de overheid bedrijven actief helpen om in te zetten op robotisering en automatisering. 
• De lusten en lasten van arbeidsmigratie moeten eerlijk worden verdeeld: Werkgevers hebben de verantwoordelijkheid om eerst te zoeken binnen het onbenutte arbeidspotentieel in Nederland. Als zij toch arbeidsmigranten moeten inzetten, worden zij verantwoordelijk voor het welzijn van deze werknemers. Wanneer een bedrijf in een sector met veel arbeidsmigranten zich wil vestigen, dan moet het aantonen dat de lokale voorzieningen toereikend zijn voor de extra arbeidspopulatie, en dat het bedrijf daar zelf in voorziet. De overheid stelt hiervoor criteria vast, zodat bedrijven vooraf duidelijkheid hebben bij het maken van hun investeringsplannen. 
• Misstanden aanpakken: In sommige sectoren schieten de arbeids- en leefomstandigheden nog steeds ernstig tekort. Als daar geen verbetering optreedt, zullen we voor de desbetreffende sectoren een uitzendverbod instellen. 
• Arbeidsmigranten bevinden zich soms buiten het zicht van de instanties, waardoor fraude en uitbuiting onopgemerkt blijven. Daarom is een betere registratie van arbeidsmigranten noodzakelijk. Burgemeesters krijgen meer bevoegdheden om in te grijpen bij grove misstanden.
• Kennismigrantenregeling wordt omgebouwd tot zogeheten ‘toptalentenregeling’.

• “Geen generiek uitzendverbod per sector, maar wij pakken misstanden bij malafide uitzendconstructies hard aan. Oneerlijke concurrentie, uitbuiting en malafide praktijken worden bestreden, zonder het hele systeem plat te leggen.” 
• “BBB wil een einde maken aan de wildgroei van uitzendbureaus die geen zorg verlenen, maar wel grote winsten maken. We stimuleren dat zorginstellingen hun flexibele capaciteit zélf organiseren – bijvoorbeeld met zzp’ers of regionale roosternetwerken zonder winst oogmerk. Zo komt het geld terecht waar het hoort: bij de zorgverlener én de patiënt.” 

• Schijnconstructies met uitzendbureaus in andere EU-landen zorgen voor misstanden met niet-Europese arbeidsmigranten, de zogeheten derdelanders. Op Europees niveau zetten we vol in op verduidelijking van de regels en handhaving om dit soort schijnconstructies tegen te gaan. We versterken het mandaat van de Europese  Arbeidsinspectie.
• We willen werknemers meer zekerheid bieden en werkgeverschap aantrekkelijker maken. Daarom moet het arbeidsmarktpakket dat met sociale partners is afgesproken met urgentie worden doorgezet. Het gaat dan onder meer om meer zekerheid voor flexwerkers een nieuwe crisisregeling voor personeelsbehoud en wetgeving voor het tweede ziektejaar.
• Het CDA wil zowel flexibele contracten meer zekerheid bieden als het werkgeverschap aantrekkelijker maken door meer (interne) flexibiliteit.
• In een fatsoenlijk land staan we geen tweedeling toe tussen mensen voor wie de arbeidsmarkt kansen en zekerheid biedt, en mensen die telkens aan het kortste eind trekken.

• De sterke groei van het aantal werknemers met een flexibel contract en het aantal zzp’ers is geen natuurverschijnsel. Het is het gevolg van regels in het arbeidsrecht, de sociale zekerheid en de fiscaliteit. Het is de hoogste tijd om werk te maken van deze plannen en werknemers meer zekerheid te geven. Bijvoorbeeld via de wetsvoorstellen ‘Meer zekerheid flexwerkers’ en ‘Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden’, die spoedig door de Tweede Kamer behandeld moeten worden.
• Aan de andere kant moet het voor werkgevers (financieel) aantrekkelijker worden om mensen in vaste dienst te nemen. Daarom verlagen we de aof- en awf-premies. 

• Flexibele arbeidsinzet voor oogstwerkzaamheden. We maken het mogelijk om tijdens oogstperiodes flexibel arbeidskrachten in te zetten, zodat boeren niet vastlopen op starre regels. 

• Handhaven op schijnconstructies. Platformwerkers, zoals fietsbezorgers en taxichauffeurs, werken vaak als schijnzelfstandige. Daardoor hebben ze weinig bescherming. We gaan strenger handhaven op schijnconstructies. We kijken eerst naar sectoren zoals de maaltijd- en pakketbezorging.
• Het ‘werknemer-tenzij’-principe wordt ingevoerd: iemand is in principe een werknemer en heeft recht op sociale zekerheid, tenzij wordt aangetoond dat iemand werkt als zelfstandig ondernemer. 
• Bij goed functioneren snel een vast contract moet de norm zijn in het onderwijs. Het aantal flexibele arbeidscontracten moet overal naar beneden. Leraren en leerlingen verdienen stabiliteit. 
• De overheid is te vaak afhankelijk van dure consultants bij het uitvoeren van kerntaken. Het Rijk gaat zich houden aan het maximum van 10% externe inhuur. 
• Detacheringsbureaus worden overbodig. Doordat scholen moeite hebben met het vullen van vacatures, zijn zij soms genoodzaakt een beroep te doen op dure detacheringsbureaus of zzp’ers. Ingehuurde docenten verhogen de werkdruk voor docenten in loondienst, omdat ze geen extra taken op zich nemen zoals het mentorschap. Wij helpen scholen om samen te werken en gezamenlijke invalpools op te richten, met leraren die inspringen bij ziekte of uitval, zodat we de dure inhuur via commerciële uitzendbureaus of zzp’ers kunnen voorkomen.
• Vaste gezichten in de zorg. Zorg draait om vertrouwen en continuïteit – daar horen vaste zorgteams bij. We zorgen voor goede arbeidsvoorwaarden, meer zekerheid en zeggenschap voor zorgmedewerkers in loondienst. Zo voorkomen we dat zorginstellingen een beroep moeten doen op dure detacheringsbureaus of zzp’ers om het rooster rond te krijgen. Ingehuurde krachten verhogen bovendien de druk voor vaste krachten, omdat ze bijvoorbeeld vaak geen nachtdiensten draaien. Flexwerk blijft alleen mogelijk bij tijdelijke vervanging vanwege ziekte of piekbelasting en voor unieke situaties.
• Het personeel van de publieke omroep komt in vaste dienst. Flexwerk kan worden ingezet voor bijvoorbeeld grote producties of het inhuren van buitenproducenten, om zo innovatie en nieuwe formats aan te jagen.
• We creëren een collectieve arbeidsongeschiktheidsverzekering en pensioen voor alle werkenden, waar ook culturele zzp’ers onder vallen. 

• De uitstroom van zorgmedewerkers naar flexarbeid wordt ontmoedigd door het opvolgen van de aanbevelingen van de commissie-Borstlap. Arbeidscontracten moeten weer de norm worden. Flexwerkers worden ook in de zorg louter voor ‘piek en ziek’ ingezet. Het dienen van de publieke zaak als ambtenaar is een grote verantwoordelijkheid en moet uitdagend en motiverend zijn; goede arbeidsvoorwaarden, opleidingen en loopbaanperspectieven zijn daarom cruciaal. We zetten een stevige rem op externe inhuur en nemen waar nodig flexwerkers in vaste dienst, zodat deskundigheid en ervaring binnen de overheidsorganisaties blijven.  

• Zolang er sprake is van flexwerk, komt er een landelijk fonds voor arbeidsongeschiktheidsverzekeringen en pensioenen, betaald door de bedrijven die flexwerkers inhuren. 

• Duurzame arbeidsrelaties worden aantrekkelijker gemaakt. Zelfstandigen blij ven echter nodig voor ‘piek-, ziek- en uniek’-situaties. 
• De positie van de flexwerker wordt verbeterd om onzekerheid in werk en in komen tegen te gaan, met oog voor die flexwerkers die juist behoefte hebben aan keuzevrijheid ten aanzien van hoe veel en wanneer zij werken.  

• Vast werk is de norm. Flexwerk is alleen voor piek en ziek. Vaste krachten zorgen voor behoud en opbouw van kennis en vakmanschap. Dit zorgt voor meer innovatie en arbeidsproductiviteitsgroei. Schijnzelfstandigen komen in loon dienst. We stoppen bovendien met de uitbuiting van werknemers door een einde te maken aan alle constructies die leiden tot onzeker werk.
• Betere banen worden de norm. Een vast contract na zes maanden moet de norm zijn. Er komt meer bescherming tegen onterecht ontslag door een ontslagvergoeding van minimaal één maandsalaris per gewerkt jaar. Als de ontslag vergoeding wordt gebruikt voor (om)scholing, verdubbelt de overheid het bedrag.
• Kappen met consultants. Overheden investeren in de eigen kennis en kunde van medewerkers waardoor het beleid beter wordt. Ook specialistische kennis moet de overheid gewoon in huis hebben. De afhankelijkheid van allerlei dure consultants en adviseurs stopt en we gaan de Roemernorm handhaven en aanscherpen. We organiseren een flexibel inzetbare groep ambtenaren die piek en ziek kunnen opvangen.

• Nu kunnen werkgevers via de Flexwet verantwoordelijkheid voor arbeidsomstandigheden afschuiven op intermediairs, die regelmatig buiten Nederland gevestigd zijn. Door deze maatregel wordt de  verantwoordelijkheid duidelijker bij de feitelijke werkgever gelegd en worden handhaving en aansprakelijkheid  effectiever. 

• BBB wil dat zelfstandigheid mogelijk blijft. Schijnzelfstandigheid moet bestreden worden.
• Behoud en verbetering van de Wet DBA, zodat zelfstandige ondernemers kunnen blijven ondernemen zonder verstikkende regelgeving, maar met duidelijke spelregels. 
• We wijzen overregulering die echte zelfstandigheid ondermijnt – zoals voorgesteld in de recente wetsvoorstellen (VBAR en de initiatiefwet Zelfstandigen) – af.

Concrete voorstellen BBB 

• Gerichte handhaving op structureel misbruik en schijnzelfstandigheid, met prioriteit bij kwetsbare situaties, maar géén jacht op bonafide ondernemers. 
• Voorafgaande zekerheid voor opdrachtgevers en zelfstandigen via een vrijwillige toets of sectorale modelovereenkomsten (“Verklaring Arbeids Relatie-light”). 
• Duidelijke regels per sector en richtlijnen, zodat werkgevers en werkenden van tevoren weten of er sprake is van een dienstverband. 
• Bescherming van zelfstandigen met een laag uurtarief (< €36), via een rechtsvermoeden van werknemerschap in combinatie met ruimte voor uitzonderingen. 
• Verduidelijking van het gezagscriterium, in lijn met recente rechtspraak (zoals het Deliveroo-arrest), zodat praktijk en recht beter op elkaar aansluiten. 
• Deze koers biedt zelfstandigen vrijheid en zekerheid, voorkomt onnodige bureaucratie voor opdrachtgevers en maakt misbruik beter opspoorbaar. Zo beschermen we echte ondernemers en houden we de arbeidsmarkt wendbaar én eerlijk.

Concreet voor de zorg; 

• “Het werk in de ouderenzorg maken we aantrekkelijker, met meer handen aan het bed. Zzp’ers spelen hierbij een belangrijke rol en we keren het tij van hun gedwongen vertrek uit de sector.” 

• We maken de positie van zelfstandigen duidelijker door wetgeving aan te passen en te blijven inzetten op goede communicatie. Zelfstandigen moeten verantwoordelijkheid nemen voor een inkomensvoorziening bij arbeidsongeschiktheid (ook voordat de Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid voor Zelfstandigen in werking treedt) en een toereikend pensioen.
• We zetten de handhaving door de Belastingdienst op schijnzelfstandigheid door en introduceren een rechtsvermoeden van werknemerschap onder een bepaald tarief.
• We willen stimuleren dat mensen in dienst blijven in (semi-)publieke sectoren zoals zorg en onderwijs, in plaats van over te stappen naar het ZZP-schap. Daarom willen we goed werkgeverschap door sociale innovatie.

• De verschillen tussen zelfstandigen en werknemers in loondienst worden verkleind. Een verplichte verzekering tegen arbeidsongeschiktheid is noodzakelijk. Fiscale voordelen voor zelfstandigen worden in een verstandig tempo omgevormd naar één werkendenkorting. Die voordelen waren een belangrijke oorzaak voor de groei van het aantal zzp’ers in de afgelopen vijftien jaar. 

• Het is hoog tijd dat er duidelijkheid komt rondom de status van zelfstandigen. D66 heeft hier samen met andere politieke partijen een initiatiefwet voor ingediend. D66 wil dat de arbeidsrelatie wordt getoetst voordat een zelfstandig aan de slag kan voor een zakelijke opdrachtgever. Het gaat onder meer om een toets of een zzp’er echt zelfstandig werkt en hiervoor zelf voor kiest. We steunen het voorstel dat iemand automatisch werknemer is bij een te laag uurtarief. Zo voorkomen we dat zzp’ers onder een minimumtarief worden betaald (in lijn met het voorstel in de conceptwet Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden, Vbar). 
• De verschillen tussen zelfstandigen en werknemers in loondienst zijn nu te groot en leiden tot problemen zoals schijnzelfstandigheid. Daarom verkleinen we de verschillen in belasting en sociale zekerheid, in lijn met het arbeidsmarktakkoord, om oneerlijke concurrentie te voorkomen. 
• In steeds meer sectoren, waaronder zorg en onderwijs, stappen mensen over van loondienst naar ZZP’er-schap. Vaak ingegeven vanuit de wens tot meer flexibiliteit. Hoewel deze keuze te begrijpen is, holt het de collectieve voorzieningen uit en verhoogt het vaak de werkdruk van de werknemers in loondienst. De tekorten in deze sector maken bovendien dat de opdrachtgevers weinig keuze hebben. Ook hier is dus sprake van een disbalans.  D66 wil om die reden de positie van werkende in loondienst versterken. Door te zorgen voor betere lonen en eerlijkere fiscale voordelen voor alle typen werkenden verlagen we de financiële prikkel om zelfstandige te worden. Daarnaast geven we de werknemers meer inspraak en verkleinen de concurrentie tussen werknemers onderling en met zzp’ers. Dit sluit zelfstandigen in deze sectoren niet uit, maar maakt de basis eerlijker. 
• Iedere werkende verdient bescherming, arbeidsongeschiktheid is een risico voor iedereen. Daarom bouwen we aan sociale zekerheid voor alle werkenden. Als eerste stap voeren we een verplichte betaalbare collectieve arbeidsongeschiktheidsverzekering in voor zelfstandigen, conform het advies van de Stichting van de Arbeid. Ook willen we dat zelfstandigen een gelijkwaardige toegang krijgen tot zwangerschaps- en bevallingsverlof. 
• We vergroten de mogelijkheden voor collectieve onderhandelingen voor zelfstandig ondernemers, om tegenwicht te bieden aan de marktmacht van opdrachtgevers. Bij het afsluiten van cao’s moeten alle werkenden voor wie de cao gaat gelden beter worden betrokken, ook niet-leden. We toetsen consequenter op draagvlak en representativiteit. 

• Forum voor Democratie kiest onvoorwaardelijk voor de ruim 400.000 MKB-bedrijven en de ruim 1.2 miljoen zelfstandigen: zij vormen het fundament van onze economie. Deze ondernemers zorgen niet alleen voor 70% van de banen, maar ook voor innovatie, voor lokale verbondenheid, voor stageplekken en sociaal vlechtwerk. Desondanks krijgen ze al jaren te maken met stapels regels, hoge lasten en een overheid die vooral naar multinationals luistert. Wij willen dat MKB-ers en ZZP-ers weer de ruimte krijgen om te ondernemen, te groeien en te investeren in plaats van steeds meer tijd en geld kwijt te zijn aan bureaucratie. 
• We schrappen de Anti-ZZP wet, zodat ZZP-ers zelf kunnen beslissen voor wie ze werken en aan wie ze factureren. 
• Geen verplichte verzekeringen voor ZZP. We dwingen ZZP’ers niet om pensioen- of arbeidsongeschiktheidsverzekeringen af te sluiten, zodat ze zelf kunnen beslissen hoe ze hun geld besteden. 
• Hogere zelfstandigenaftrek voor ZZP. We verhogen de zelfstandigenaftrek voor ZZP-ers naar €15.000, zodat hard werken loont. 
• We verbeteren de arbeidsvoorwaarden en CAO’s in (academische) ziekenhuizen, zodat de zorg weer aantrekkelijk wordt voor personeel. 

• Arbeidsongeschiktheidsverzekering voor iedereen. Veel zzp’ers hebben geen vangnet in geval van pech of ziekte. Daarom komt er een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor alle zzp’ers, met een eerlijke bijdrage van de opdrachtgever en een inkomensafhankelijke premie. Zo draagt iedereen zijn steentje bij en heb je als zzp’er financiële rust wanneer het tegenzit met je gezondheid.
• Werkgevers moeten verplicht een goede pensioenregeling aanbieden en zelfstandigen gaan ook vanaf dag één pensioen opbouwen.
• Wie juist langer door wil werken, krijgt daarvoor de mogelijkheid. 

• Regelgeving voor ZZP’ers vereenvoudigen. JA21 wil de Wet DBA verbeteren en hiervoor kijken naar het  Belgisch model om ZZP’ers meer ruimte en duidelijkheid te geven.  

• In de wet wordt verduidelijkt onder welke voorwaarden mensen kunnen werken als zelfstandig ondernemer. 

• We beperken arbeidscontracten tot vaste en tijdelijke contracten voor regulier werk, uitzendcontracten voor piekperiodes, en zelfstandigencontracten voor zzp’ers. 
• Uitzendkrachten krijgen dezelfde arbeidsvoorwaarden als vaste werknemers en het uitzendbeding voor uitzendkrachten, waardoor bij ziekte het contract stopt, wordt verboden. 
• Makers in de culturele sector krijgen een eerlijke vergoeding, in lijn met de Fair Practice Code, de gedragscode voor ondernemen in deze sector. Fair Pay wordt overal verplicht, en daarvoor worden structureel middelen vrijgemaakt.
• We investeren ook in regelingen voor kwetsbare zzp’ers, het moderniseren van subsidievoorwaarden en het stimuleren van opleidings- en ontwikkelingsmogelijkheden binnen de sector. 

• Duurzame arbeidsrelaties worden aantrekkelijker gemaakt. Zelfstandigen blijven echter nodig voor ‘piek-, ziek- en uniek’-situaties. 
• Overheid en bedrijfsleven maken afspraken in een langjarig, nationaal ondernemersakkoord over onder meer belastingklimaat, regeldruk, verduurzaming en financiering. De overheid committeert zich op haar beurt aan het aanpakken van knelpunten, zoals netcongestie, arbeidskrapte en infrastructuur. 
• Er moet een einde komen aan de voortdurende onzekerheid voor zzp’ers. Zelfstandigen krijgen eindelijk de wettelijke erkenning die zij verdienen door een heldere definitie met bijbehorende criteria vast te leggen. 
• Met de zelfstandigenwet wordt hiervoor een sectoraal rechtsvermoeden en een toets op zelfstandigheid en werkrelatie geïntroduceerd. Dat biedt vooraf duidelijkheid aan de zelfstandige en opdrachtgever. 

• Door het toezicht te richten op sectoren waar sprake is van een verhoogd risico op schijnconstructies en uitbuiting wordt schijnzelfstandigheid tegengegaan. 

• Zzp’ers worden vooraf actief geïnformeerd over de mogelijke consequenties en risico’s van ondernemerschap. Het treffen van eigen voorzieningen voor situaties van inkomensverlies bij arbeidsongeschiktheid en pensioen wordt aangemoedigd en beter gefaciliteerd.  Het beleid moet rekening houden met mensen die zichzelf niet kunnen redden en geen sociaal vangnet hebben. 

• Er komt een opt-out op de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp’ers die gegarandeerd en langjarig zelf andere, passende maatregelen voor hun risico’s treffen. 

• Zzp’ers in de agrarische sector worden uitgezonderd van de verzekeringsplicht vanwege de specifieke positie van deze sector en de beschikbaarheid van beter passende arrangementen die in deze sector gangbaar zijn. 

• Mensen met gewetensbezwaren worden niet verplicht deel te nemen aan een regeling met een verzekeringskarakter. 

• Zzp’ers hebben recht op pensioen en arbeidsongeschiktheidsuitkering. We moeten goed zorgen voor onze zzp’ers. Daarom gaan we collectief en publiek zorgen voor een oplossing, zodat zij zich kunnen verzekeren voor arbeidsongeschiktheid en voor hun pensioen. Zo geven we zzp’ers de zekerheid dat zij niet in armoede hoeven te leven.
• Kappen met consultants. Overheden investeren in de eigen kennis en kunde van medewerkers waardoor het beleid beter wordt. Ook specialistische kennis moet de overheid gewoon in huis hebben. De afhankelijkheid van allerlei dure consultants en adviseurs stopt en we gaan de Roemernorm handhaven en aanscherpen. We organiseren een flexibel inzetbare groep ambtenaren die piek en ziek kunnen opvangen.

• Er komt één sociaal stelsel voor werkenden: zelfstandigen krijgen net als werknemers rechten binnen de WW, WAO en WIA. Dat betekent dat zij dezelfde bescherming krijgen als werknemers die in loondienst zijn, en dat zij hiervoor premies betalen.
• Bij zorginstellingen wordt werken in loondienst de norm, ook voor medisch specialisten. We pleiten voor een onafhankelijk onderzoek naar hoe het huidige stelsel met maatschappen of medisch specialistisch-bedrijven geleidelijk kan worden opgeheven, zonder hoge kosten. 
• Een eerste stap is om nieuwe toetreding tot deze vormen te verbieden. Cultuurinstellingen in de basisinfrastructuur met meerjarige subsidie toewerken naar collectieve tariefafspraken voor werknemers en zzp’ers. 
• We zorgen ervoor dat vaste arbeidscontracten de norm blijven en we zorgen ervoor dat zzp’erschap goed mogelijk blijft.
• Elke zzp’er kan gebruikmaken van de sociale voorzieningen en betaalt hiervoor, net als werknemers in loondienst, belastingen. Door dit verplicht te stellen kunnen schijnconstructies vermeden worden.  
• We onderzoeken of we zzp’ers ook kunnen ondersteunen bij werkloosheid, waardoor ze een stevig vangnet krijgen. 
• Ook asielzoekers kunnen als zelfstandig ondernemer aan de slag. 

• Invoering nieuwe Zelfstandigenwet: “Zzp’ers verdienen duidelijkheid en vrijheid. De Zelfstandigenwet geeft zelfstandigen duidelijkheid via twee heldere toetsen. Geen onduidelijkheid meer en geen angst voor naheffingen of boetes. We erkennen het zelfstandig ondernemerschap en geven opdrachtgevers weer zekerheid. Zzp’ers houden hun vrijheid, maar nemen ook verantwoordelijkheid door een voorziening voor pensioen en arbeidsongeschiktheid te treffen, met keuzevrijheid voor iedereen. 
• Invoering rechtsvermoeden van werknemerschap in bij een laag uurtarief. 
• Effectieve aanpak om schijnzelfstandigheid tegen te gaan. 
• De overheid huurt fors minder consultants in en trekt zelf toptalent aan. We beperken de externe inhuur van zzp’ers door de salarissen in vaste dienst voor bijvoorbeeld top-ict-talent meer competitief te maken. 
• Minder druk op de schouders van zorgverleners: We verlichten de druk op de schouders van zorgverleners in loondienst door ervoor te zorgen dat schijnzelfstandigen in loondienst komen. Bij ‘ziek, piek en uniek’ blijft er ruimte voor zzp’ers. 
• Ruimte voor ondernemerschap in de sector en in het cultuuronderwijs: We stimuleren artistiek ondernemerschap via nieuwe verdienmodellen en samenwerking met marktpartijen. Het moet aantrekkelijker worden voor zelfstandige kunstenaars en docenten om in het onderwijs te werken via bijvoorbeeld tijdelijke opdrachten/projecten.
• Daarnaast: We helpen de culturele sector waar dat kan door regeldruk bijvoorbeeld bij vergunningsaanvragen en in subsidieaanvragen, te verminderen. Maar; We stimuleren zo veel mogelijk eigen inkomsten in plaats van subsidies. Daarmee maken we de culturele sector minder afhankelijk van overheidssubsidies.